Monetary policy alone is never enough to stimulate economic recovery. Precisely, money alone are never enough to do anything. It has to be followed by other activities as well as common sense. History and case studies of different countries are able to teach us such ideas.

There are plenty of factors needed for successful development of  economy. However, main areas which increase a chance to do so are: budget cuts and government reforms, innovation stimulus, automatic stabilizers and development of human capital. Changes of monetary police alone are ineffective in face of the financial crisis.

Monetary policy, although in economic theory seems complicated, is rather simple. It means changing the value of money in economy. Central banks are able to control interest rates. If they are lower, then commercial banks may borrow money from central bank cheaper and then offer it to customers by lower margin. In simple words: there are more money on the market. Lower interest rates by such process increase inflation – which means that home currency has lower value comparing it to foreign ones. It is needed to pay more money to have the same amount of foreign currency. It affects balance of trade on international markets. A weakened currency is good news for exporters of goods, but usually bad news for importers and customers. However, if company which produces goods in state and then exports them abroad gets paid for them, it receives more national currency for the same amount of foreign money because home currency is cheaper. It may use these means to increase production or salaries as well as hire new workers. In such a manner economy of state would develop.

On the other hand, improper monetary policy may cause negative effects and even trigger economic crisis. First of all, as was said aboce, it has negative impact on inflation, increasing it.  Inflation means a decrease of money in a given period of time.  A consequence may be explained by case study of Zimbabwe, a South African country. There, the Inflation is so high (counted in thousands of percent) that money received by a man in the morning have practically no value couple of hours later. Central bank of Zimbabwe “produces” so much money in short period of time that value of it decreases at a glance. The bank does not even print the money – now the economy is matter of numbers in virtual reality.

Second, monetary policy may cause a negative effect called liquidity trap. Money has value if it is invested and not keeped at home. The liquidity trap is a situation when people do not buy financial instruments but aim only at keeping money as cash. In such a situation money does not work, companies are not able to gain external capital and economy falls down.

Third negative consequence of improper monetary policy is a situation when cheap money create bubbles. It happened a few years ago in the US – a burst of bubble on estate market commenced the global financial crisis. For long time FED (equivalent of central bank in the US) maintained low interest rates. Banks gained access to a cheap capital which was offered as credit to customers. Money was used by people to increase consumption. However, such process has to reflect real possibilities of a borrower to repay the loan in future. It did not happen in the US – a value of estate start dropping as nobody wanted to buy it and commercial banks were left with worthless houses and hundreds of borrowers who were unable to repay taken credit. For financial institutes it means one thing: going bankrupt. Crisis starts.

Monetary policy is a tool that has to be used carefully. If it is used correctly, it may affect positively a development of economy. If not, it may cause negative effects which were described above. It is a powerful tool to control the economy during times when financial crisis is absent. An appearance of the latter requires additional means which were mentioned at the beginning.

Budget cuts and governmental reforms aim at decreasing of bureaucracy and tax burdens. They stimulate activities of people who have got more means to spend on consumption and investments. This is a main thing of actual Greek crisis. Despite support of the European Union, Greece is not able to recover due to demands of society to maintain social privileges, which increase deficit of public sector. A state has to implement unpopular decisions to increase effectiveness of economy during financial crisis.

Next, innovation stimulus a public support of research and development area, which creates competitiveness of economy. It does not need to be a direct instrument but may take a form of creating opportunities, eliminating barriers, encouraging companies to invest. Modern technology always wins with older ones and economy built on such base is able to compete with others. An example of such a policy is Switzerland, which is one of the most innovative economy and was able to minimize negative effects of financial crisis. The development of human capital must not be forgotten because innovations are created and used by people for people. A state has to adapt its educational system to requirements of market as well as support creativeness of society.

Last but not least, a system of automatic stabilizers is effective in times of economic crisis. A term ‘automatic stabilizers’ means preparing of policies such as income taxes or welfare spending which are flexible according to situation. For example state may support unemployed people by workshops which would be able to help them recustom their profession and find new work. It is required to compile such policies before crisis because they may start functioning in the very first moment of crisis. A disposable activity or a transfer of means is not able to improve situation. A model to follow presents Sweden, which despite crisis is quickly developing now. Serious crisis occurred there in the last decades, but Stockholm drew conclusions and prepared automatic stabilizers to minimize next potential difficulties. It has been working.

Switzerland and Sweden are examples of minimal interest rates set by their central banks to stimulate economy. On the other hand, Japan has got for long time zero percent interest rates but this decision was not able to help economy from the Far East to recover.

Various cases of Switzerland, Zimbabwe, Japan, Sweden and Greece showed that there is no universal model of recovering from collapsed economy, mainly because societies are different and so are their conditions of development. In spite of this diversity, a monetary policy combined with mentioned above additional tools are the most effective methods to go back on path of prosperity.

This article as submitted on 19th February for Project Firefly organized by CreditSuisse.

W połowie 2011 roku, po dwóch latach nieudanych negocjacji, niemiecki koncern ThyssenKrupp Marine Systems ogłosił, że stocznia Blohm + Voss nie zostanie odsprzedana holdingowi Abu Dhabi MAR ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Owa decyzja niemal natychmiast na nowo podniosła dyskusję i związane z nią spekulacje odnośnie ewentualnej współpracy niemieckich stoczni z francuską grupą DCNS. Pomimo początkowego entuzjazmu, wyrażanych przez Francuzów chęci do utworzenia spółki joint venture, a także pozytywnego nastawienia niemieckich kręgów rządowych na czele z ministrem obrony RFN – Thomasem de Maizière, ThyssenKrupp 4 sierpnia 2011 roku ogłosił, iż nie ma żadnych planów w zakresie jakiejkolwiek współpracy z DCNS. Decyzja ta ponownie zgasiła nadzieję europejskich (szczególnie francuskich) ekspertów i polityków co do rozpoczęcia konsolidacji stoczniowego przemysłu zbrojeniowego na Starym Kontynencie i utworzenia w sektorze morskim koncernu na miarę EADS. Jak wynika z informacji od źródeł powiązanych z koncernami, głównymi przyczynami odmowy ze strony Niemców pozostają obawy o to, iż Francuzom zależy przede wszystkim na transferze technologii oraz ewentualnej, niekorzystnej dla ThyssenKrupp redukcji zatrudnienia (w sytuacji połączenia obu firm).

Opisana powyżej sytuacja nie jest niestety w Europie niczym nowym. Wpisuje się w trwającą od lat politykę niemal bezwzględnej suwerenności w zakresie posiadania własnej obronnej bazy technologiczno-przemysłowej tam, gdzie jest to jeszcze możliwe, czyli na lądzie i morzu. Niemal każde państwo członkowskie Unii Europejskiej do dziś posiada własny, narodowy kompleks przemysłowo-wojskowy. Z jednej strony zapewnia on bezpieczeństwo dostaw i poczucie kontroli nad produkcją przynajmniej części uzbrojenia, z drugiej zaś, powoduje nieporównywalnie większe koszty wytwarzania sprzętu w porównaniu do tych, które dałoby się osiągnąć w warunkach konsolidacji. Przykładów marnotrawstwa, wynikającego z braku ekonomii skali, jest w Europie bez liku. 11 projektów podstawowych nawodnych okrętów bojowych, 16 programów opancerzonych wozów bojowych, 7 inicjatyw spalinowych okrętów podwodnych – to tylko najbardziej rażące i kosztowne przykłady rozdrobnienia europejskiego lądowego i morskiego przemysłu obronnego.

Konsolidacja przemysłu lotniczo-rakietowego oraz elektronicznego w Europie, dokonana w głównej mierze pod koniec lat 90-tych ubiegłego wieku, nie miała miejsca w przypadku lądowego i morskiego z dwóch głównych powodów:

• obawy przed utratą suwerenności w tych najbardziej newralgicznych dla sił zbrojnych sektorach;
• oraz faktu, iż finansowo możliwe było – pomimo skrajnej nieekonomiczności – utrzymanie tych przemysłów w narodowych ramach.

Obecnie niektórzy politycy i kręgi wojskowe nadal uważają, że dopuszczenie do utraty przez rządy pełnej kontroli nad tymi gałęziami przemysłu zbrojeniowego wiązałoby się ze znaczącym spadkiem bezpieczeństwa państw, przez co nie powinno się do tego dopuścić. Chęć utrzymania status quo wzmacnia również towarzysząca konsolidacji restrukturyzacja, a nawet zamknięcie mniej rentownych zakładów i związana z nimi bardzo niepopularna redukcja zatrudnienia.

Współcześnie jednak sytuacja ekonomiczna jest odmienna od tej, którą mieliśmy jeszcze kilka-kilkanaście lat temu. Zwiększające się koszty badań i rozwoju nowych systemów, coraz bardziej wymagający zagraniczni klienci, pojawienie się nowych graczy na międzynarodowym rynku uzbrojenia, powolna, choć nieunikniona liberalizacja amerykańskich obostrzeń w zakresie eksportu materiałów wojskowych, a także malejące zamówienia ze strony samych państw UE i drastyczne cięcia w ich budżetach obronnych wskazują, że sytuacja jest jakościowo odmienna od tej z przeszłości. Stowarzyszenie Przemysłów Lotniczego i Obronnego w Europie już dziś bije na alarm. Pomimo wzrostu obrotów i zysków w sprzedaży systemów lądowych i morskich przez europejskie firmy zbrojeniowe w ostatnich latach, spadek dochodów, przynajmniej wśród mniej konkurencyjnych produktów, jest w zasadzie nieunikniony. Kiedy sfinalizują się aktualne projekty i siły zbrojne w dużym stopniu zakończą modernizację uzbrojenia, przedsiębiorstwa (szczególnie jest tu narażony przemysł lądowy) będą zmuszone jeszcze ostrzej konkurować na zagranicznych rynkach. Tego zaś zapewne przynajmniej część z nich nie będzie w stanie wytrzymać. Wkrótce państwa zostaną postawione pod ścianą i wybór pozostanie już tylko między całkowitym zaprzestaniem produkcji co bardziej złożonych konstrukcji, a rezygnacją z części –  i tak już chwiejącej się – suwerenności poprzez konsolidację.

Boxer - Wielozadaniowy transporter opancerzony (źródło wikipedia.org)

Doświadczenia ostatnich lat oraz ogólny klimat sprzyjający realizacji wspólnych europejskich projektów wskazują jednak, że Europa powoli oswaja się z myślą, iż współpraca, a w dalszym kroku konsolidacja również w sektorach morskim i lądowym jest nie tylko opłacalna, ale i nieunikniona. Nieliczne i skupiające najwyżej po kilka państw wspólne programy pojawiają się także i w tych branżach. Zarządzane przez OCCAR projekty okrętu FREMM i wielozadaniowego transportera opancerzonego BOXER są dobrymi przykładami udanej współpracy i stanowią dowód na to, iż jest ona możliwa również w sektorach morskim i lądowym. Co więcej, działająca od 2004 roku Europejska Agencja Obrony robi co może aby usprawnić kooperację, a w przyszłości dopomóc w przemysłowej konsolidacji. Egzemplifikacją działań Agencji jest w tym zakresie zarówno rozpoczęcie wielonarodowego projektu stworzenia aktywnej ochrony dla przyszłych opancerzonych wozów bojowych, a także stworzenie strategicznych ram dla dalszej integracji europejskiego przemysłu zbrojeniowego, w szczególności zaś lądowego i morskiego.

Pomimo chęci, starań międzynarodowych instytucji, oraz niewielkich, jednostkowych inicjatyw (jak np. przejęcie stoczni Kockums w Szwecji przez ThyssenKrupp Marine Systems), sytuacja w dalszym ciągu daleka jest od ideału. Bez względu na szalejący kryzys gospodarczy w Europie i związane z nim poważne cięcia w budżetach obronnych państw UE, także w wydatkach na zakup sprzętu i nowe projekty, nic nie wskazuje na to aby decydenci polityczni poszli po rozum do głowy i rozpoczęli trudną, a i tak nieuniknioną konsolidację. Opisany na początku przykład ze stworzeniem morskiego EADS dosadnie ilustruje ową niemoc dokonania niewygodnych zmian. Jeżeli jednak do nich nie dojdzie, lub zostaną one przeprowadzone zbyt późno, koszty robionej na szybko konsolidacji nierentownych przedsiębiorstw mogą okazać się znacznie wyższe niż działania podjęte w czasach, w których obydwa sektory notują jeszcze zyski. Innym z kolei, jeszcze mniej racjonalnym i niezwykle dalekim od słynnej europejskiej solidarności rozwiązaniem, byłoby doprowadzenie do sytuacji, w której słabsze firmy z mniejszych państw, w wyniku silnej, również europejskiej konkurencji, doprowadzone zostają do bankructwa lub permanentnego dotowania ze strony państwa. Być może prawdą jest, że francuski Nexter, czy niemiecki Rheinmetall byłyby w stanie poradzić sobie również w dłuższej perspektywie na międzynarodowym rynku zbrojeniowym, jednak fińska Patria, czy polska grupa Bumar prawdopodobnie już nie.

————–
*Kamil Łukasz Mazurek - Współpracownik CIM, Absolwent kierunku nauki polityczne na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW, aktualnie doktorant na tym samym wydziale. Stypendysta programu Erasmus na Uniwersytecie w Southampton w Wielkiej Brytanii (2010-2011), współpracuje z portalami stosunki.pl oraz uniaeuropejska.org, a także Ośrodkiem Analiz Politologicznych UW. Interesuje się s-f oraz fantastyką, grywa w squasha.

Pierwsza prezydencka kadencja Nicolasa Sarkozy’ego dobiega końca. Na wiosnę 2012 roku Francuzi znowu wybierać będą swojego prezydenta. Czy Sarkozy ma szansę powtórzyć ogromny sukces z 2007 roku (zdobył wtedy 53,06% w drugiej turze)? Wydaje się, że nie. Jednak wciąż ma spore szanse na reelekcję. W 2007 roku Sarkozy pokonał 11 innych kandydatów, w tym roku może się zmierzyć z jeszcze większą liczbą przeciwników. 

Chociaż oficjalną listę kandydatów poznamy dopiero w marcu, po tym jak każdy z nich zdobędzie odpowiednią liczbę podpisów, już teraz warto poznać sylwetki kandydatów “nieoficjalnych”.

Niekwestionowanymi liderami wyścigu po “prezydencki stołek” są niewątpliwie przedstawiciele dwóch największych partii UMP i PS.

Prawicowe UMP (L’Union pour un mouvement populaire) reprezentuje urzędujący prezydent Nicolas Sarkozy.W poprzednich wyborach pokonało on w drugiej turze Ségolène Royal, kandydatkę PS. Sarko, jak go “pieszczotliwie” nazywają Francuzi, przed prezydenturą pełnił między innymi funkcję Ministra Spraw Wewnętrznych (2005-2007), Ministra Gospodarki, Finansów i Przemysłu (2004) oraz Ministra Komunikacji (1994-1995). od 2004 roku był prezesem UMP, a od 2004 do 2007 roku pełnił funkcję Prezesa Rady Generalnej Departamentu Hauts-de-Seine (departament “okalający” Paryż od zachodu, część regionu Ile-de-France). Początkowo bardzo popularny, jednak już w 2008 roku sondaże publikowane w gazetach pokazywały znaczny spadek jego popularności. Dla Francuzów stał się przedstawicielem generacji “bling-bling”, a więc ludzi lubujących się w przepychu i luksusie.  Na jego temat powstało wiele żartów, karykatur, filmików.  Poniżej prezentuję jeden z nich – edycja Les Guignols de l’Info – francuski dziennik satyryczno-karykaturalny.

Drugą przywarą Sarko jest niewątpliwie cięty język, czego dowody dawał często. Za jego prezydentury przeczytać też mogliśmy o paru kontrowersyjnych wydarzeniach, takich jak: wydalanie z Francji Romów (2010 rok), ustawa nt. ludobójstwa Ormian, która znacząco  pogorszyła relacje z Turcją (grudzień 2011 – luty 2012r.), czy publiczna krytyka jego polityki zagranicznej przez francuskich dyplomatów. Niemniej jednak, jest on kandydatem silnym i wciąż ma szansę zostać ponownie wybranym na stanowisko Prezydenta Republiki.

Partię Socjalistyczną (PS) reprezentuje François Hollande, “centro-lewicowiec” wyłoniony w prawyborach w październiku ubiegłego roku. Wydaje się być najsilniejszym przeciwnikiem Sarkozy’ego. Obecnie pełni funkcję Prezesa Rady Generalnej Corrèze, wcześniej m.in.  Pierwszy Sekretarz PS (lata 1997-2008), w latach 2001-2008 Mer Tulle, a od 1997 roku deputowany do ZN z ramienia Partii Socjalistycznej. Z wykształcenia jest prawnikiem, ukończył najbardziej prestiżowe szkoły we Francji (l’Institut d’études politiques de Paris (IEP),  École nationale d’administration (ENA) i École des hautes études commerciales de Paris (HEC) ). Gdyby wygrał, byłby pierwszym lewicowym prezydentem od czasów Françoisa Mitterranda, czyli od 1995 roku.

Według sondaży, wyżej zaprezentowani panowie mają największe szanse na zwycięstwo, ale kandydatów jest znacznie więcej.

Ruch Demokratyczny  (Le Mouvement démocrate - MoDem) reprezentuje jego prezes - François Bayrou. Bayrou pełnił funkcję Ministra Edukacji Narodowej w latach 1993-1997 (za prezydentury F. Mitteranda, a potem J. Chiraca). Od 1999 do 2002 roku był eurodeputowanym, a od 2002 roku jest deputowanym do Zgromadzenia Narodowego. Przez analityków sceny politycznej określany jako “centrowiec”. Już dwukrotnie kandydował w wyborach prezydenckich. W 2002 roku otrzymał jedynie 6,84% głosów, w 2007 roku w pierwszej turze zajął 3 miejsce, plasując się za N. Sarkozym i S. Royal z ponad 18% poparciem. Jego szanse w wyborach 2012 obniża jednak brak wyrazistości programu.

Ta kampania nie może się obejść bez najbardziej kontrowersyjnego nazwiska francuskiej sceny politycznej - Le Pen. W tym roku, Front Narodowy (FN) reprezentowany nie będzie jednak przez Jean-Marie Le Pena, ale przez jego córkę Marine. Nie mniej prawicowo nacjonalistyczna co Jean-Marie, Marine Le Pen stoi obecnie na czela partii założonej przez swojego ojca. Ponadto, od 2004 roku zasiada w Europarlamencie z ramienia FN. W polityce aktywna od dawna, i choć powszechnie uważana jest za równie radykalną co Jean-Marie, to jej retoryka jest już znacznie łagodniejsza, co zwiększa jej szanse na dobre miejsce w pierwszej turze wyborów. Czy ma jednak szansę wygrać, jeśli jej przeciwnikiem w drugiej turze byłby Sarkozy albo Hollande? Szczerze wątpię. Jej ojciec już raz doszedł do drugiej tury wyborów, a wtedy Francuzi zapewnili reelekcję nielubianemu już Chiracowi, uznając go za “mniejsze zło”. Czas pokaże, czy Marine ma większą siłę przebicia…

Hervé Morin prezes Nowego Centrum (Nouveau Centre -NC).  Morin od 1998 roku zasiada w Zgromadzeniu Narodowym. Przerwę w pełnieniu mandatu miał w latach 2007-2010, kiedy pełnił funkcję Ministra Obrony.

Innym znanym nazwiskiem pojawiającym się w kontekście wyborów prezydenckich 2012 jest Dominique de Villepin – polityk, dyplomata, pisarz, bliski współpracownik Jacquesa Chiraca.  W tegorocznych wyborach reprezentuje założoną przez siebie Solidarną Republikę (République solidaire). W latach 2005-2007 pełnił funkcję  premiera, w 2004/2005 – ministra spraw wewnętrznych, był również ministrem spraw zagranicznych (2002-2004) i sekretarzem generalnym prezydenta (1995-2002). Ukończył IEP de Paris, ENA i Université Paris II (prawo). Z zawodu jest prawnikiem i dyplomatą. W kampanii używa hasła utworzenia “republiki obywateli” i silnie sprzeciwia się polityce Sarkozy’ego. Zaliczany jest do prawicy “gaullistowskiej”.

Również partie lewicowe, inne niż PS i Radykalna Lewica (wspólnie wyłoniony kandydat – F. Hollande) wystawiają swoich kandydatów. A trzeba przyznać, że francuska lewica jest bardzo zróżnicowana. I tak, wśród lewicowych kandydatów mamy Evę Joly – przedstawicielkę ruchu ekologicznego (Europe Ecologie) – byłą sędzinę,  a obecnie eurodeputowaną. Do kandydatów lewicowych zalicza się również Nathalie Arthaud - przedstawicielka “Lewicy Rewolucyjnej”, trockistka, anty-kapitalistka, reprezentantka “Walki Robotniczej” (Lutte Ouvrière). Pełni obecnie funkcję rzecznika prasowego partii, z wykształcenia jest nauczycielką ekonomii.  Front Lewicy (Front de Gauche) jako swojego kandydata wystawiła byłego senatora, a obecnie (od 2009r.) eurodeputowanego - Jeana-Luca Mélenchona. Początkowo był członkiem PS, ale w 2008 roku  opuścił partię i założył Partię Lewicy. Innym lewicowym kandydatem jest Philippe Poutou - przedstawiciel Nowej Partii Antykapitalistycznej (Nouveau Parti Anticapitaliste). Poutou jest od młodości zatrudniony w fabryce Forda, obecnie jest czołowym działaczem związków zawodowych (CGT - Confédération générale du travail).

Eva Joly, Nathalie Arthaud, Jean-Luc Mélenchon i Philippe Poutou (źródło: fr.wikipedia.org)

Oprócz E. Joly prawdopodobnie startować będzie jeszcze dwóch kandydatów z partii ekologicznych. Jedną z nich jest Corinne Lepage – przedstawicielka Cap21, a więc “ekolożka prawicowa”. Lepage zasiada obecnie w Parlamencie Europejskim, ale wcześniej pełniła m. in. funkcję ministra środowiska (1995-1997). Z wykształcenia jest prawnikiem. Wśród jej haseł wyborczych znaleźć możemy nawoływanie do  poszanowania praw kobiet i prawa do informacji na temat żywności modyfikowanej genetycznie. Jean-Marc Governatori to lider  Alliance écologiste indépendante (Niezależny Związek Ekologiczny). Startował już w wyborach w 2007 roku, ale nie udało mu się zebrać wymaganych 500 podpisów (zdobył jedynie 11, pomimo zapowiedzi 800).

Corinne Lepage i Jean-Marc Governatori źródło: fr.wikipedia.org i www.ton-vote.fr

Wśród kandydatów na prezydenta wymienia się również takie nazwiska jak : 

• Nicolas Dupont-Aignan – reprezentujący Debout La Republique – mer Yerres, a od 1997 roku deputowany do Zgromadzenia Narodowego. Zaliczany jest do prawicy “gaullistowskiej”;
•  Frédéric Nihous - reprezentuje on prawicę agrarną, zrzeszoną w partii CPNT (Chasse Pêche Nature et Traditions - Łowiectwo, Wedkarstwo, Przyroda i Tradycja). Po raz pierwszy startował w wyborach prezydenckich w 2007 roku, teraz prawdopodobnie będzie kandydował ponownie, o ile nie wesprze kampanii N. Sarkozy’ego.
• Alain Mourguy – Union des gens
• Jacques Cheminade - Solidarité et Progrès
• Carl Lang – Le Parti de la France
• Clément Wittmann - Parti des objecteurs de croissance
• François Asselineau - Union Populaire Républicaine

Według francuskiego prawa każdy kandydat musi zdobyć co najmniej 500 podpisów “élus“, czyli ‘wybranych’. Do tego grona zalicza się m.in: deputowanych do Zgromadzenia Narodowego i senatorów, merów,   Eurodeputowani wybrani z terytorium Francji lub posiadający obywatelstwo francuskie, członków Zgromadzenia Korsyki i Zgromadzenia Polinezji Francuskiej oraz Kongresu Nowej Kaledonii, doradców regionalnych itp. Dodatkowo, “élus” muszą reprezentować minimum 30 departamentów lub terytoriów zamorskich. 

Ostateczną listę kandydatów poznamy już w marcu. Na zwycięzcę wyborów musimy jeszcze jednak trochę poczekać. Tymczasem “Le Monde” publikuje już pierwsze sondaże, które pokazują liderów kwietniowych wyborów. Według sondażu  IFOP-Fiducial,  opublikowanego 14 lutego, największym poparciem cieszy się F. Hollande (30%), drugie miejsce  zajmuje N. Sarkozy z 25% poparciem. Bez szans na drugą turę (przy takim układzie) pozostaliby M. Le Pen (17,5%), F.Bayrou (12,5%) i JL. Melenchon (8,5%). Pozostali kandydaci plasują się poza stawką z wynikami : E. Joly -3%, D. de Villepin – 2%, P.Poutou, C. Lepage i N.Dupont-Aignan -0,5%. N. Arthaud, H. Morin i F. Nihous według sondażu otrzymaliby poparcie na poziomie niższym niż 0,5%.

Sondaż, na którego wyniki “Le Monde” się powołuje, przeprowadzono na początku lutego. Według niego, w drugiej turze starliby się Hollande i Sarkozy, ze znaczną przewagą tego pierwszego (57,5% do 42,5%); jednak przewaga reprezentanta socjalistów zmniejszyła się nieznacznie w stosunku do sondaży styczniowych.

After the short winter break our exams forced us to take, the newsletter  of Youth Eastern  Partnership  is  back with  its  latest  and  maybe somewhat unusual issue. Our most   faithful   readers might  have  gotten  used to us covering  issues  of  high politics,  however,  this  time we  decided  to  look  at the civil societies of  Eastern Partnership countries.

We  believe  that building  an active civil society is an important element of the transitional process  EaP  countries    are    going    through. Strong  civil  activism  is necessary  not  only  to  provide checks and balances to governmental activity,  but  also to  give  voice  to  minorities and   to   empower   people. Civil society development is a   road   full   of   difficulties even  in well-established democracies   and   an   even bigger  challenge  in  transition   countries,   especially in  those  cases  where  the government is not particularly in favor of civil participation.

I  am  happy  to  inform  you that  YEaP  had  the  chance to participate  in  the third Eastern Partnership Civil Society Forum in Poznan, Poland. Lyubov Artemenko represented  our  organization  and  her  report  of  the event  gave  us  the  idea  to dedicate  this  issue  to  the civil society. David Rinnert, who  spent  some  time  in the  Caucasus  in  2011,  volunteered  to tell us about the civil involvement in urban development in Azerbaijan and  Georgia, while  Lesia  Parno  found  it important  to  draw  our  attention  to  the  decline  of democratic  institutions in Ukraine  and  the  threat  this tendency poses for the society.   All   articles   show   that much   remains   to  be   done with  regards  to  civil  society development,   and   we   will see  how central  the  governmental   attitude   is   in   this process.    Nonetheless,    the YEaP  team  remains  positive that  the  task  is  not  impossible.

We  wish  you  a  good  time reading  our  articles  (click here or download pdf) and  we encourage   you   to   send   us your  feedback  via  e-mail  or on Facebook!

W minionym tygodniu przywódca maoistów Pushpa Kamal Dahal (Prachanda) oświadczył, że w obronie „zagrożonych osiągnięć ruchu ludowego” jego partia gotowa jest wezwać swoich zwolenników do powszechnego buntu – stało się to dzień po tym, jak po raz kolejny nie doszło do porozumienia, którego celem miało być utworzenie rządu jedności narodowej i nakreślenie przebiegu dalszych prac nad konstytucją. W sobotę 4 lutego jeden z liderów opozycyjnego Kongresu Nepalskiego stwierdził, że jeśli konstytucja nie zostanie uchwalona do maja – należy rozpisać nowe wybory. Są to kolejne odsłony niekończącego się sporu politycznego, jaki ma miejsce w Nepalu po obaleniu monarchii.

Nepal jest oficjalnie republiką od 2008 roku. Do jej powstania przyczyniło się trwające ponad dziesięć lat powstanie maoistów, które pochłonęło ok. 13 tys. ofiar. Z tych czasów pochodzą pamiątkowe zaświadczenia, które maoiści wydawali turystom w zamian za „dobrowolną dotację”. W przeprowadzonych 10 kwietnia 2008 roku wyborach Maoiści (zrzeszeni w Komunistycznej Partii Nepalu “Maoistcznej”) zdobyli 33% głosów i 220 miejsc w parlamencie.  28 maja Zgromadzenie Narodowe oficjalnie zniosło monarchię i proklamowało republikę.  Po zwycięstwie Maoiści zapowiadali „komunizm z nową twarzą”, nie oparty na rządach jednej partii, otwarty na inwestycje zagraniczne. Zgromadzenie Narodowe miało w trybie pilnym uchwalić nową konstytucję – jednak po dziś dzień obowiązuje  jedynie konstytucja tymczasowa.  Porozumienia nie ułatwia fakt, że poza trzema głównymi i dwiema większymi partiami w Zgromadzeniu znalazło się wielu przedstawicieli mniejszych organizacji z dwoma-czterema mandatami. Ponadto, pomimo iż dołączenie do mainstreamowego nurtu nepalskiej polityki było celem maoistów – nie potrafią oni odnaleźć się w demokratycznym systemie.

Prachada, lider maoistów został mianowany pierwszym premierem „nowego Nepalu” i pełnił ten urząd od sierpnia 2008 do maja 2009. Maoiści początkowo stali na czele koalicji, jednak wystąpili z niej kiedy prezydent nie poparł odwołania szefa armii. Prachada podał się do dymisji, jego rządy trwały zaledwie 280 dni.

Kolejnym premierem został Madhav Kumar Nepal z Komunistycznej Partii Nepalu (Zjednoczenie Marsistowsko-Leninowskie). Liczne próby osiągnięcia porozumienia w procesie pokojowym oraz uchwalenia konstytucji nie powiodły się. Masowe protesty na wiosnę 2010 spowodowały blokadę kraju. 30 czerwca premier ogłosił rezygnację, aby przerwać polityczny impas oraz doprowadzić do kompromisu. Efekt był przeciwny do zamierzonego – ponad siedem miesięcy zajęło parlamentarzystom wybranie jego następcy, szczęśliwa okazała się dopiero siedemnasta tura głosowania. M.K. Nepal jest jak na razie najdłużej urzędującym premierem „nowego Nepalu”, pełnił swój urząd aż przez 604 dni, wliczając w to jednak okres, gdy funkcję szefa rządu pełnił „tymczasowo” czekając na wybór następcy.

3 lutego 2011 szefem rządu został Jhala Nath Khanal z KPN (Z M-L), stało się to możliwe dzięki poparciu, jakiego udzieliła KPN (M). Pomimo podjętych wysiłków premierowi nie udało się doprowadzić do sfinalizowania procesu pokojowego (rozwiązanie kwestii byłych bojowników) oraz doprowadzić do uchwalenia ustawy zasadniczej, dlatego podał się do dymisji w sierpniu 2011. Jego rządy trwały w sumie 204 dni, czyli krócej niż czas, którego potrzebował skłócony nepalski parlament, by doprowadzić do jego wyboru.

Nowym premierem został Baburam Bhattarai – maoista, doktor nauk politycznych. Sukcesem tego rządu jest podpisanie w listopadzie 2011 przez trzy główne partie (trzecią jest Kongres Nepalski) porozumienia dotyczącego ponad 16 tys. byłych maoistowskich bojowników – to ważny krok we wciąż niezakończonym procesie pokojowym. Trzy główne siły polityczne wciąż prowadzą wielogodzinne rozmowy nad szczegółami planu. W ostatnich dniach rząd zdecydował się ponownie przemyśleć wcześniejsze decyzję o legalizacji transakcji dotyczących ziemi i nieruchomości z czasów maoistowskich. W odpowiedzi partie opozycyjne oficjalnie rozważają możliwość rozpoczęcia protestów. A strajki wychodzą Nepalczykom całkiem nieźle – mniejsze i większe protesty co kilka tygodni całkowicie paraliżują kraj. Te, zorganizowane w grudniu przez Kongres Nepalski dezorganizowały życie Nepalczyków przez ponad dwa tygodnie. Premier wciąż wierzy, że pokojowe rozmowy zostaną doprowadzone do końca, a konstytucja zostanie w końcu uchwalona; zapowiada także wdrożenie programów wspierania rozwoju gospodarczego oraz tworzenie nowych miejsc zatrudnienia. Złośliwi mogliby robić zakłady – na jak długo starczy mu tej wiary? Jak dotąd okres jego rządów trwa 166 dni, średnia dla jego poprzedników wynosi zaś 276,5 dnia, statystycznie jest więc jeszcze troszkę czasu na zmiany .

Należy jednak przyznać, że politycy z kraju u stóp Himalajów wykazują przynajmniej tzw. „dobre chęci” do pogodzenia się. W samym tylko 2011 roku podpisano około pięciu kilku-punktowych porozumień pomiędzy głównymi siłami politycznymi w kraju – była między nimi: 4-punktowa ugoda z 27 marca, 7-punktowe porozumienie pomiędzy dwiema partiami maoistowskimi z lutego (to które doprowadziło do wyboru premiera), pięciopunktowe porozumienie  pomiędzy KPN (ZM-L), KPN(M), KN zawarte w maju. Papier jest cierpliwy, społeczeństwo mniej. Ludzie, zmęczeni polityką w większości zdecydowanie odcinają się od „salonów”. Inni obawiają się zamachu stanu i dyktatury maoistów. Jednak, choć oficjalnie „nie wierzą politykom” – bardzo chętnie strajkują, kiedy znajdzie się polityczny powód. Nepal wciąż jest jednym z najbiedniejszych państw na świecie, PKB na jednego mieszkańca wynosi ok. 1300 USD, a jedyną prężenie działającą gałęzią gospodarki jest turystyka. Źle zarządzany, a właściwie niemal nie zarządzany kraj jest przeżarty korupcją, ludzie mają dość, a ci na górze wciąż nie potrafią dojść do porozumienia.

Praised by the economists, astonishing international community with its political stability and continuality of the governance (not to mention successful confrontation with the arbitrary behaviour of the military), Turkey has become a bright light in the Islamic Tunnel for the West. Being just “next door” to the Arab Spring phenomenon, it is now desired to be the responsible actor (if not the leader) of the democratic transitions in the region. But can Turkey discharge its duties? 

Turkey under ruling party AKP (Justice and Development Party) may be perceived by its neighbours as a success story of Islam integrated into the democratic and prospering secular republic. However, one has to be very careful when speaking about the superiority of secularism without the proper context, especially in Egypt – a country  currently governed by those, who struggled to overthrow condemned ‘€œsecular’€ authoritarian ruler. Nonetheless, Turkish Prime Minister, Mr. Recep Tayyip Erdogan, benefited both from the fondness of societies in different Arab states and aloofness of the West in providing them with enough support. In the annual survey “Arab Public Opinion Survey” conducted by S Brookings Institution in the late 2011 Turkey has been announced “the biggest winner of the Arab Spring”, which generally means, that in five countries where the survey had been taken (Egypt, Morocco, Jordan, Lebanon, and the United Arab Emirates), Turkey is believed to play the most constructive role  during the Arab events and whoever the new leaders in those countries would be… it is postulated, that they should resemble Mr. Erdogan.

Turkey with all its modernity and secularism is very appreciated in non-Islamic part of the world, but it does not mean, that it can get the preferential treatment for its actions. Applying to join the European Union, Turkey has unsolved issues with acknowledging the Armenian Genocide (dating 1915) which has recently been the subject of major diplomatic clash with France. And this is just for starters. No more than 5 months from now the rotating presidency of the Council of the EU will be held by Cyprus – the country with whom Turkey does not have diplomatic relations at all.

To certain extent, these problems, although unsolved for too long time, are less  disturbing that the ongoing violation of human rights which is reported regularly by international organizations specializing in the field. Turkey is by far the worst violator of human rights among the 47 signatory states of the European Convention on Human Rights. It is also the “leader” in the rate of detentions of its citizens for the “acts of terrorism” (almost one-third of overall number of 35 000 people prosecuted for such crime in the last decade came from Turkey). Nearly 9 000 complaints have been received by the European Human Rights Court against Turkey for violation of press freedom and freedom of expression in 2011. Among many ridiculous examples, one of them involving Orhan Pamuk, a Turkish writer and Nobel laureate, was a fine of nearly $3,670 for the statement in a Swiss newspaper where he admitted: “we have killed 30,000 Kurds and one million Armenians.” Internet does not prove to be any better: till now, more than 15,000 Web sites have been blocked by the state, according to engelliweb.com, which tracks restricted pages.

Law regulations leave dangerously large margin for the interpretation, therefore the risk of using legal methods for fighting political opponents is high. International organisations alert the public opinion about the misuse of anti-terrorism regulations against people, who express their support for Kurdish rights such as: teaching their language at school or facilitating their participation in the politics (today to secure the seat in the parliament, the party has to gain at least 10% of votes nationwide). However unimaginably it may sound, even wearing a keffiyeh (a traditional Arab headdress) may be an evidence which is sufficient for the judge to order a detention and put the suspect for months in the arrest while waiting for the trial (see: case of Cihan Kırmızıgül).

Turkey definitely has its modern and democratic attractiveness which seduces Arab world struggling for its freedoms. Yet, Mr. Erdogan should not diminish the significance of basic human rights while praising his government’s achievements in the economy and security fields. For the moment, he still remains the hero for the whole region, but with the change of the “Arab current”, he may find himself at the dead end. US and the European Union should also take the responsibility and refrain from turning a blind eye on basic rights violations in Turkey, as such approach would just reaffirm the pattern of internationals relations already established between the West and countries such as China or Russia.

One of my recent articles deals with diplomatic conflict between France and Turkey concerning a new French law penalising a negation of the Armenian Genocide. I wrote there that it seemed that the  French media had been quite silent in this case and probably it would be over soon… But it was not.  Nowadays, we are witnessing the ‘second act of the piece’ as on January 23 the French Senat took the same decision as the First Chamber had done one month earlier.

So it’s decided? Since the end of January each person who negates in public the crime of Armenian genocide can be sentenced to one year of imprisonment or fined 45 000 euro? I’m not sure…

I titled this article: some reasons why France should not pass a bill against negation of Aremnian genocide not because I am in favour of a negation of this crime (or any else) but, as I have just written, the legal proposal is very controversial – even in France.

Firstly, it extremely complicates relations with Turkey – an important partner in NATO and candidate to the EU. Relations between these two countries had not been ideal before, and now when the French Parliament passed the bill incompatible with Turkish interests – they can be only worse. We could already observe some retorsions (revocation of Turkish ambasador, declarations of suspension of military and political cooperation etc.) at the end of December when Assemblee Nationale voted the bill. A reaction of the Turkish government on results of the vote in the Senat was also very harsh.

Secondly, the bill seems to be against the French Constitution. Now, not only the Turkish representatives, but also the experts say that this penalisation contradicts freedom of speech and freedom of opinion. Acting in this spirit,  a group of 77 senators and 65 deputees asked the Constitutional Council this Tuesday to present its stand on this subject. The Turkish embassy proclaimed waiting for an official decison of the Council before fulfilling (or not) its threats to  break off diplomatic relations with France.

For Nicolas Sarkozy, who promised promulgation of the new law within two weeks after the vote in the Senat (probably to ”buy” the votes of the Armenian minority in the presidential elections taking place this summer*), freedom of opinion is not the most important thing in that case and due to this fact every delay is highly inconvenient for him. Being afraid of a possible negative opinion of the Constitutional Council, Nicolas Sarkozy had prepared a new version of law including a number of amendments and presented it to ministers on 1st of February.

The inquietude of Mr Sarkozy is not void of reason… According to Robert Badinter (a lawyer, former president of the Constitutional Council and former minister of justice), an idea of creating this kind of law is unproper. Despite his concern about history of genocide and warm feelings towards Armenians, he claims that not only the recent bill, but also the law from 2001 which recognises the crime of Armenian genocide are anticonstitutional. Mr Badinter says that France has no legitimacy to decide which event in the history of other countries is a crime and which one is not. It is hard to disagree with the famous French lawyer on that point.

———
* Proposal of the Bill was presented by Valerie Boyer, deputy of the UMP,  Nicolas Sarkozy’s party.

Doroczne orędzie prezydenta o stanie państwa świadczy o tym, że nie tylko Republikanie zwierają szeregi przed zbliżającymi się listopadowymi wyborami. Podczas gdy w partii republikańskiej trwa ostra walka o nominację, administracja prezydenta B. Obamy postanowiła mocnym akcentem otworzyć kampanię. Doskonałą okazją dla jej rozpoczęcia stało się właśnie wygłoszone 24. stycznia przemówienie, w którym prezydent wystąpił w roli silnego, asertywnego przywódcy.

Prezydent Barack Obama rozpoczął swoje doroczne orędzie od przypomnienia o wycofaniu “bohaterskich” żołnierzy amerykańskich z Iraku. Przypomniał, że nad Eufratem i Tygrysem walczyło przeszło milion amerykańskich chłopców, niestety kilka tysięcy z nich zginęło. O dziwo podobnie jak jego poprzednik, Demokrata przekonuje nas, że ci „bohaterowie” walczyli aby zwiększyć bezpieczeństwo i szacunek dla Waszyngtonu na świecie. Kolejnym sukcesem urzędującej administracji, o którym nie omieszkał wspomnieć prezydent, było zabicie Osamy bin Ladena, który przez ostatnie 20 lat (począwszy od zakończenia operacji Pustynna Burza) stanowił poważne zagrożenie dla Waszyngtonu.

Przemówienie było doskonale przemyślane, z punktu widzenia public relations: sukcesy administracji zostały zestawione z niepowodzeniami jej poprzedników (ostatni kryzys finansowy i jego konsekwencje m. in. likwidacja kilku milionów miejsc pracy). Tymczasem, Demokraci na płaszczyźnie wewnętrznej odnieśli szereg sukcesów. Prezydent z dumą oznajmił, że w ubiegłym roku powstało najwięcej nowych miejsc pracy od 2005 r. Wystąpił również w roli męża opatrznościowego gospodarki, dzięki trafnym decyzjom jego ekipy udało się nie tylko uchronić przed upadkiem amerykański przemysł motoryzacyjny, ale nawet przywrócić mu dawną świetność. Zapowiedział reformę przepisów podatkowych dla firm, której celem byłaby poprawa sytuacji tych, których proces produkcyjny jest zlokalizowany w  USA. Obiecał promocję towarów amerykańskich za granicą oraz działania na rzecz dalszej liberalizacji handlu międzynarodowego. Jak również, zapowiedział powołanie jednostki monitorującej i wprowadzającej restrykcje wobec państw stosujących nieuczciwe praktyki handlowe, na czele z ChRL.

Prezydent wystąpił również w obronie “Ameryki równych szans”, deklarując wolę poprawy sytuacji osób poszukujących pracy; zapowiedział reformę systemu zwalczania bezrobocia. Prezydent przypomniał historyczne dokonania USA, w tym zarówno sukcesy na polu gospodarczym (przezwyciężenie Wielkiego Kryzysu lat 30.) jak również militarnym (zwycięstwo w II wojnie światowej). Zapowiedział uruchomienie projektów prac publicznych, które podobnie jak te w okresie międzywojennym, pozwolą na zatrudnienie i poprawę losu najuboższych. Wskazał, że na ich realizację wystarczy zaledwie połowa środków, które dotąd były przeznaczana na wojnę w Iraku. Kolejnym dowodem na to, że B. Obama wystąpił w roli „trybuna ludowego” była zapowiedź wprowadzenia w życie propozycji Warrena Buffetta. Zgodnie z nią każdy obywatel uzyskujący roczny dochód w wysokości powyżej miliona dolarów powinien płacić podatki w wysokości co najmniej 30 procent. Stwierdził, że państwo powinno skończyć ze wspieraniem milionerów, a zwrócić uwagę na los 98 % amerykańskich rodzin, które nie powinny płacić wyższych podatków w czasach rosnących kosztów utrzymania i „sztywnych płac”. Wśród wyzwań wskazał również na problem niedoinwestowania systemu edukacji.

Świetlaną wizję amerykańskiej odbudowy zmącił nieco problem ostrej walki międzypartyjnej, jaką mogli obserwować obywatele USA w ubiegłym roku. Administracja Obamy rzeczywiście nie miała łatwego życia z republikańską większością w Kongresie. W ubiegłym roku opozycyjna partia skutecznie torpedowała inicjatywy administracji. Barack Obama, chcąc zaprezentować się jako prezydent stojący ponad podziałami, wezwał do zmiany w sposobie prowadzonej polityki krajowej. Tym samym (choć nie bezpośrednio) wskazał na Republikanów jako tych, którzy mącą i niweczą dobre intencje administracji. Starał się również aby plany reform administracji zostały odebrane jako zmiany korzystne dla wszystkich. Wskazywał, że wszyscy powinni chcieć „mądrzejszego, bardziej efektywnego rządu”. Zadeklarował działania na rzecz wzrostu gospodarki z lub bez poparcia ze strony Kongresu.

W odniesieniu polityki zagranicznej  - nihil novi. Prezydent wieszczył propagandę sukcesu (wycofanie z Iraku, rozbicie siatki Al. Kaidy), zdecydowanie na wyrost obwieścił, że przywództwo amerykańskie zostało odbudowane, a dowody tego widać na całym świecie. Tymczasem, sytuacja wcale nie jest aż tak korzystna: współpraca ze „Starą Europą”,  mimo że wygląda lepiej niż za kadencji George’a W. Busha (był to okres największego kryzysu w stosunkach transatlantyckich od czasu ich nawiązania), to jednak na pewno nie jest to „sojusz mocniejszy niż kiedykolwiek”. Jednocześnie, nastąpił dający się bez trudu zauważyć regres w stosunkach z „nowymi” członkami NATO i UE, na czele Polską.  „Stare sojusze” amerykańskie w innych częściach świata, w Azji Wschodniej (Japonia i Korea Pd.) i na Bliskim Wschodzie (Izrael), również nie wyglądają najlepiej. USA rzeczywiście w dalszym ciągu jest mocarstwem Pacyfiku, niemniej jednak traci zainteresowanie współpracą transatlantycką.

Prezydent przyznał co prawda, że USA nie mogą kontrolować wszystkich wydarzeń międzynarodowych, jednak od razu dodał, że „pozostają państwem niezbędnym w polityce światowej”. Jednocześnie zapowiedział podjęcie działań na rzecz utrzymania przewagi amerykańskiej nad ich przeciwnikami.

W przemówieniu znalazły się pewne nieliczne elementy programu dalszych działań w zakresie polityki zagranicznej USA na przyszły rok, jednak były one w zdecydowanej mniejszości w porównaniu z wyliczeniem jej sukcesów. Prezydent z satysfakcją przyjął wydarzenia „Arabskiej Wiosny”, a nawet w nieco mglisty sposób zapowiedział wsparcie w zakresie krzewienia wartości zgodnych z amerykańskim etosem (demokracji, praw człowieka). W odniesieniu do budzącej chyba największe emocje kwestii Iranu również nie usłyszeliśmy nic nowego. Prezydent zgodnie z oczekiwaniami wyraził determinację USA do uniemożliwienia Islamskiej Republice zdobycia broni nuklearnej. Cel ten będzie realizowany z użyciem wszystkich dostępnych instrumentów, niemniej jednak w chwili obecnej najlepsze i w dalszym ciągu realne jest pokojowe rozwiązanie problemu. Tym bardziej, że Teheran jest coraz bardziej osamotniony, musi zmierzyć się z coraz bardziej restrykcyjnymi sankcjami ze strony społeczności międzynarodowej.

Istotna była również zapowiedź kontynuowania wycofywania amerykańskich żołnierzy z Afganistanu. Prezydent przypomniał, że jak dotąd  do kraju wróciło ich już 10 tys., kolejne 23 tys. ma zostać wycofanych do końca sierpnia. Jednocześnie podkreślił, że długofalowym celem Waszyngtonu jest trwałe partnerstwo z afgańskim rządem, które pozwoli na uniknięcie powtórki sytuacji z roku 2001. Wówczas kraj ten nie tylko odgrywał rolę azylu (safe heaven) dla Al Kaidy, ale również wspierał jej aktywność wymierzoną w USA.

Amerykańscy i Brytyjscy żołnierze podczas potrolu w Afganistanie

Warto podkreślić, że w orędziu nie było wzmianki na temat trzeciego ogniwa „Osi Zła”- KRLD. Jest to tym bardziej zaskakujące, że obecnie w obliczu śmierci „Drogiego Przywódcy” oraz kolejnej rodzinnej sukcesji, sytuacja na Płw. Koreańskim nie należy do stabilnych. Wydaje się jednak, że podobnie jak kilka innych kwestii było to rezultatem wnikliwych analiz eksperckich. Administracja Obamy, w czym nie różni się specjalnie od swych poprzedników w Białym Domu, nie może pochwalić się wymiernymi sukcesami w stosunkach bilateralnych z Pjongjangiem. Tym samym podjęcie problemu rzuciłoby cień na wielkie „sukcesy” Demokratów na arenie międzynarodowej.

Podsumowując: w aspekcie wewnętrznym niemal każdy usłyszał to, co chciał. Prezydent osiągnął swój cel, według „Los Angeles Times” uzyskał aż ośmioprocentowy wzrost poparcia. Ogólna opinia wskazuje, że orędzie B. Obamy było raczej mocnym wejściem w kampanię niż rzeczywistym programem politycznym Demokratów na kolejny rok urzędowania. W wymiarze międzynarodowym (zgodnie z oczekiwaniami), Waszyngton nie przewiduje spektakularnej wolty w polityce zagranicznej. Tym samym można uznać, że potwierdziły się prognozy (lub też obawy) Republikanów, że orędzie zostanie wykorzystane na użytek bieżącej gry politycznej. W artykule wskazałem jedynie tylko kilka przykładów z wielu obietnic złożonych przez urzędującą administrację  - zapewne z myślą o tegorocznych wyborach prezydenckich.

Z drugiej strony, mimo że przemówienie w roku wyborczym należy rozpatrywać głównie poprzez pryzmat tegorocznej kampanii oraz wyborów prezydenckich, nie można przejść wobec niego obojętnie. Stanowi ono bowiem dowód, że Waszyngton na dobre otrząsnął się ze złudnych nadziei na odgrywanie roli światowego hegemona. Okres bezprecedensowej dominacji amerykańskiej minął bezpowrotnie, niemniej jednak nie muszą, a przede wszystkim nie chcą one rezygnować z przywództwa światowego. Niemniej jednak, tym razem musi być ono odpowiedzialne, oparte na szerokiej współpracy międzynarodowej. „Wszystko” zależy od Waszyngtonu, jeśli zaakceptuje rolę „pierwszego wśród równych” (primus inter pares),  rzeczywiście odnowi współpracę ze „starymi partnerami” (przede wszystkim Europą), szanując przy tym interesy wschodzących mocarstw (m. in. państw BRICS) - to może zachować kluczową pozycję w systemie międzynarodowym.

Osada na wyspie Shikotan (fot.CC)

Kuryle to z perspektywy europejskiej koniec świata. Wyspy o powierzchni  10,5 tys. km2, ciągnące się na długość 1,2 km a zamieszkane przez około 15-20 tysięcy osób zimą pokryte są grubą warstwą śniegu, latem wulkanicznym pyłem. Położone na pacyficznym „pierścieniu ognia” zagrożone są silnymi trzęsieniami ziemi. Wydaje się, że dla świata nie mają większego znaczenia, lecz właśnie z powodu tego skrawka terytorium dotąd nie nastąpił formalny koniec II wojny światowej. „Kuryle są od zawsze japońskim terytorium” brzmi oświadczenie japońskiego parlamentu z 2009 roku. „Kuryle nigdy nie będą japońskim terytorium” – kilka dni później ogłasza w japońskiej prasie rosyjski dyplomata. Historia wydaje się nie mieć końca… 

Pierwszymi mieszkańcami wysp byli Ajnowie,  przez Rosjan zostały skolonizowane w XVI – XVII wieku, a w 1786 roku caryca Katarzyna II oficjalnie przyłączyła Kuryle do Imperium. Rosyjsko-japońska umowa o handlu i granicach z 1855 roku określała granicę pomiędzy obydwoma państwami pomiędzy wyspami Iturup i Urup. Z kolei w 1875 roku na mocy umowy podpisanej w Petersburgu Rosja przekazała całość terytorium Kuryli Japonii w zamian za przyznanie Rosji całości Sachalinu. Podczas konferencji w Jałcie w lutym 1945 roku ustalono, że Rosja uzyska prawa zarówno do Kuryli, jak i do Sachalinu w „nagrodę” za przyłączenie się do wojny przeciwko Japonii po pokonaniu Niemiec. Japońscy mieszkańcy zostali w większości wysiedleni na Syberię. W artykule 2c Traktatu z San Francisco z 1951 roku Japonia zrzekła się praw do wysp Kurylskich (traktat, ani żaden inny dokument nie stwierdza jednak suwerenności Rosji). W interpretacji samych Japończyków zrzeczenie się Kuryli nie dotyczy wysp Iturup, Kunaszyr, Szikotan ani grupy wysepek Habomai –według japońskich geografów są to nie Kuryle, a Terytoria Północne. To właśnie wymienione wyżej wyspy pozostają terytorium spornym między Rosją a Japonią. Propozycje zwrotu dwóch wysp z nich przedstawione przez Moskwę w latach 1956, 2004 i 2006 nie spotkały się z aprobatą rządu w Tokio. Choć w Moskwie w 1956 roku podpisano wspólną deklaracje o zakończeniu stanu wojny i przywróceniu relacji dyplomatycznych właśnie z powodu sporu wokół przynależności Kuryli nie został podpisany traktat pokojowy, formalnie kończący II wojnę światową.

Oficjalne stanowisko Stanów Zjednoczonych brzmi, że do czasu podpisania traktatu pokojowego między Japonią a Rosją sporne tereny są terytoriami japońskimi pod okupacją wojskową Rosji. Oficjalne stanowisko Unii Europejskiej zostało wyrażone w rezolucji PE z 2005 roku, w której zarekomendował zwrot Japonii spornych terytoriów. W oczach społeczności problem Kuryli jest kartą przetargową – w zależności od tego, które państwo akurat wspierają lub któremu chcą „dokuczyć”. Przykładowo w roku 2011 oświadczenie o okupacji wysp przez Rosjan wydał parlament gruziński…

Ponad sześćdziesiąt lat po ustaniu działań wojennych wyspy wciąż są przedmiotem dyplomatycznych zgrzytów i poważniejszych nieporozumień pomiędzy Rosją a Japonią. Sporo zamieszania wywołała wizyta Miedwiedjewa 1 listopada 2010 roku. Samolot z prezydentem Federacji Rosyjskiej, wracającym z Wietnamu wylądował na wyspie Kunaszyr. Była to pierwsza wizyta urzędującego szefa ZSRR/Rosji na archipelagu, co  wrażliwi na kwestie honorowe Japończycy odczuli bardzo boleśnie. Premier Naoto Kan nazwał wizytę „bardzo godną ubolewania”, a 2 listopada japoński ambasador w Moskwie został czasowo odwołany. Siergiej Ławrow powiedział wówczas „Reakcja strony japońskiej na podróż prezydenta Miedwiediewa na Kuryle jest niedopuszczalna. To nasza ziemia i rosyjski prezydent odwiedził naszą ziemię”.  Ambasador powrócił do Moskwy 8 listopada, a przywódcy obu państw spotkali się 13., po szczycie APEC w Jokohamie, już w przyjaznej atmosferze. Interesy gospodarcze zwyciężyły nad urażonymi ambicjami, choć spór pozostał nierozstrzygnięty.

Wizyta prezydenta zapoczątkowała szereg wizyt wysokich rangą urzędników rosyjskich. W grudniu 2010 r. wyspy odwiedził wicepremier Igor Szuwałow, w lutym przyleciał tam minister obrony Anatolij Sierdukow (Japończycy skomentowali ją jako „wzbudzającą głęboki żal”), a prezydent ogłosił plan rozmieszczenia dodatkowego uzbrojenia „aby zapewnić intergalność terytorialną Kuryli jako części Rosji”, pojawił się także pomysł utworzenia Ministerstwa Obrony Kuryli, a rząd ogłosił program rozwoju społeczno-ekonomicznego wysp. Na wodach otaczających wyspy dochodziło do licznych incydentów – np. w lutym 2011 rosyjski okręt strzelał w kierunku japońskiego kutra, który wpłynął przez obszar wód rosyjskich. Już w 2012 roku minister spraw zagranicznych Japonii, Koichiro Gemba, odwiedził Hokkaido udając się łodzią patrolową tak blisko Kuryli, jak to tylko było możliwe, szumnie zapowiadając „rewizję kwestii Terytoriów Północnych”

Sprawa Kuryli budzi wiele emocji w obu państwach. Dla Rosjan „upokorzonych” stratami terytorialnymi, jakie poniósł ich kraj w wyniku rozpadu ZSRR, nie do pomyślenia są wszelkie dalsze terytorialne ustępstwa – co chętnie wykorzystują politycy w kolejnych kampaniach wyborczych. Każde żądania „zwrotu” wysp wywołują w mediach duże poruszenie – przykładowo w rosyjskiej „Prawdzie” w lutym 2011 r. ukazał się artykuł o wiele mówiącym tytule „Will Russia be able to defend Kuril Islands if Japan attacks?”. Dla Japończyków, wrażliwych na kwestie honorowe, oddanie wysp byłoby „niewybaczalną hańbą”, a jak wiadomo, gdy wchodzą w grę kwestie ambicjonalne niełatwo o kompromis. Od 1981, 7 luty jest w Japonii obchodzony jako Dzień Terytoriów Północnych – z tej okazji odbywają się okolicznościowe wiece i manifestacje. Szczególnie dramatyczny przebieg miały one w 2011 roku, płomienne przemówienia wygłosili premier i minister spraw zagranicznych, a nacjonaliści ciągnęli po ziemi  rosyjską flagę. Następnego dnia do ambasady rosyjskiej w Tokio dostarczono karabinową kulę i wraz z pisemnym żądaniem zwrotu Terytoriów Północnych. W odpowiedzi Rosjanie zbojkotowali japońską kuchnię, a w wyniku zaostrzonych kontroli sanitarnych w Sankt Petersburgu zamknięto sześć japońskich restauracji. Ciekawe, co wydarzy się w tym roku.

Dla Rosji Kuryle mają spore znaczenie strategiczne, w razie utraty choćby południowych wysp  Morze Ochockie straciłoby „status morza wewnętrznego”, a flocie pacyficznej pozostałyby głównie bazy na Kamczatce.  Znaczenie gospodarcze mają głównie bogate łowiska, rozmieszczone wokół wysp. Jednak zintensyfikowane zainteresowanie Moskwy odległą prowincją może być  motywowane potencjalnymi możliwościami wydobycia cennych surowców. Prawdopodobnie u brzegów wysp znajdują się podmorskie złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, a także rtęci, ołowiu, złota i srebra. W pobliżu wulkanu na wyspie Itrup odnaleziono złoża rzadkiego pierwiastka ren.

Biorąc pod uwagę sytuację międzynarodową jest teraz dobry moment, by podkreślić  rosyjskie prawa wobec Kuryli. Najwyższe władze nie wspominają już o możliwości kompromisowego rozwiązania i oddania Japonii dwóch wysp. Do inwestycji w energetyce, rybołówstwie i turystyce zaproszono Chiny i Koreę Południową. Szczyt APEC w 2012 roku ma się odbyć we Władywostoku, Rosjanom bardzo zależy więc na wzmocnieniu swojej pozycji w regionie. Z kolei zaostrzanie stosunków z Rosją nie leży ani w politycznym, ani w gospodarczym interesie Kraju Kwitnącej Wyspy. Pomimo „haniebnych wizyt” i innych dyplomatycznych spięć Japończycy nie wycofują się z inwestycji na Uralu czy we Władywostoku. Na dzień dzisiejszy wątpliwym wydaje się, by Japończykom udało się jakkolwiek wpłynąć na zmianę stanu faktycznego, Kuryle są częścią Imperium. Nie wydaje się jednak, żeby Japończycy zgodzili się na „hańbę” jaką byłoby przyznaniem Rosjanom praw choćby do części terytorium. Oba państwa są na arenie międzynarodowej zbyt silne by “przekonać” drugą stronę do ustępstw lub kapitulacji.

Dziś wyspy zamieszkane są przez ludność rosyjską  – po II wojnie światowej Japończyków wysiedlono. Przywiązanie ludności do Imperium manifestuje między innymi Komitet Obrony Kuryli. Z powodu stagnacji gospodarki życie codzienne na wyspach nie należy do najłatwiejszych. Większość ludności żyje w ubóstwie, standardowym zajęciem jest rybołówstwo. Ściślejsza integracja gospodarcza z nieodległą przecież Japonią na dziś dzień nie wydaje się możliwa. Kiedy wyspy przyjechał odwiedzić Miedwiedjew zapowiedział, że już wkrótce zamiast czterech, mieszkańcy wysp będą mogli odbierać aż dwadzieścia kanałów telewizyjnych. Jednak szumnie zapowiadane programy rozwoju „by ludziom żyło się lepiej” mają niewielki wpływ na życie mieszkańców – w histerycznych atakach, urażonych ambicjach, kwestiach integralności terytorialnej, medialnych „pokazówkach” najwyższych przywódców – ginie gdzieś troska o los tych, którzy żyją na tym niegościnnym skrawku ziemi. Cóż, wielka polityka.

ACTA można rozpatrywać na gruncie własności intelektualnej, jawności procesu negocjowania umowy, wpływów grup lobbingowych, praw człowieka czy wolności słowa. Ale można też zapytać czym tak właściwie, w świetle praw autorskich, jest własność? A na koniec można się pokusić o spojrzenie na ACTA, jako na kolejną z wielu prób wprowadzenia rzeczywistej kontroli internetu i zakresu możliwości wykorzystywania komputerów.

W dzisiejszym świecie większość ludzi przyjmuje prawo autorskie jako naturalne i traktuje na równi z własnością rzeczy materialnych. Warto jednak  wiedzieć, że zostało wymyślone przez cenzorów. Jak pisze Karl Fogel, powstanie prawa autorskiego było efektem prywatyzacji rządowej cenzury w szesnastowiecznej Anglii.

Wprowadzenie prasy drukarskiej spowodowało skokowy wzrost dostępności informacji. To, co cieszyło autorów niepokoiło władze, które straciły przez to zdolność kontrolowania treści drukowanych tekstów. W efekcie rząd Anglii ustanowił cech cenzorów („Londyńskie Zrzeszenie Sprzedawców Papieru”), który w zamian za kontrolowanie tego co jest drukowane, otrzymał monopol na sprzedaż wszystkich druków w Anglii.

Wraz z rozluźnieniem cenzury pod koniec XVII wieku rząd pozwolił na wygaśniecie monopoli. Cenzorzy – zagrożeni utratą źródeł dochodu, postanowili wykorzystać fakt, że koszty rozpowszechniania dzieł wymuszały na autorach współpracę z wydawcami. Członkowie Stowarzyszenia zaprezentowali nowatorski wówczas pogląd, że autorzy posiadają naturalne i przyrodzone prawo do tego, co piszą, a takie prawo może być przekazywane innym stronom w drodze umowy, tak samo jak inne formy własności.

Dzięki przypisaniu prawa autorskiego twórcom, sprzedawcom udało się uniknąć odium cenzorów. Autorzy nie mieli jednak żadnego wyboru i oddawali prawa wydawcom. Za pierwsze prawo autorskie można uznać Statut Anny z 1710 roku.

Dzisiaj rozpowszechnianie twórczości w sieci nie wymaga żądnych nakładów. To zaś podważa celowość istnienia wydawców i rodzi pytanie o sens prawa autorskiego. Uzasadnianie go przez analogie do własności rzeczy materialnych jest chybione. Fogel argumentuje, że jeśli ktoś zabierze mi rower, to jest to kradzież – nie mam roweru. Jednak gdy ktoś skopiuje moją książkę, nie tracę jej – mamy ją oboje. Oczywiście można założyć, że tracę ewentualne zyski, bo ten ktoś zamiast kopiować, mógł tą książkę ode mnie kupić. Taki argument jest bardzo problematyczny. Opiera się na spekulacji, „co by było gdyby” i dodatkowo, po cichu, zakłada pewien determinizm, że możemy określać przyszłe decyzje innych (że kupią).

Krytyka ACTA

To co jest niebezpieczne przy okazji ACTA, to narzędzia jakimi chce się prawa autorskie chronić. Budzą one obawy o możliwość ograniczania wolności i łamania  praw człowieka. Robert Gwiazdowski na swoim blogu przedstawił krótką analizę treści dokumentu, którą polecam wszystkim zainteresowanym.

A jakie zagrożenie w umowie widzą przeciwnicy ACTA? Odpowiedź znajdziemy w filmie:

Innym niepokojącym zjawiskiem, które można było zaobserwować, jest sposób tworzenia porozumienia i środki jakimi chce się osiągnąć cel. Czemu regulacje mające obowiązywać obywateli danego państwa próbuje się tworzyć w tajemnicy przed nimi? Czy to tylko kwestia silnego lobbingu. Z drugiej strony, wprowadzenie (pisanej pod dyktando producentów świetlówek) dyrektywy zakazującej sprzedaży tradycyjnych żarówek, było dużo bardziej jawne.

Może dzieje się tak ponieważ prawa autorskie, przewrotnie, nie są traktowane przez polityków poważnie? Dla decydentów zawsze ważniejsze będą bezrobocie, czy rolnictwo.

Wojna o możliwości komputerów

Według Coryego Doctorowa, wojna o prawa autorskie to tylko wstęp do nadchodzącej wojny z możliwościami komputerów. Branża rozrywkowa (główny beneficjent praw autorskich) to tylko pierwsza, która chwyciła za broń i przywykliśmy do myślenia o ich relatywnym sukcesie na tym polu. Bowiem w szerszej perspektywie walka nie toczy się się o prawa autorskie, ale o możliwość kontroli używania komputerów i sieci.

Doctorow twierdzi, że komputer ogólnego przeznaczenia jest wyjątkowym urządzeniem. Wskazując na zagadnienie komplementarności Turinga czy sieci typu end-to-end uzasadnia, iż nie da się poprzez regulacje powstrzymać ludzi od łamana praw autorskich. Jednak takie regulacje powstają i będą powstawać, bo politycy nie rozumieją sposobu funkcjonowania komputerów i internetu. W efekcie wszelkie zawodności, które się pojawią, mogą być wyjaśnione przez pomysł, że regulacja nie poszła dostatecznie daleko, zamiast zasugerować, że pomysł był wadliwy od początku.

Działania takie, poprzez m. in. zabranianie używania niektórych systemów (patrz: SOPA), zawsze będą prowadzić do rozwiązań stosowanych przez opresyjny reżimy do inwigilacji swoich obywateli.

Motion Picture Association of America, zwolennik rozwiązań zaprojektowanych w ramach SOPA, rozpowszechniał memorandum, w którym przytaczał analizy według których SOPA może działać właśnie dlatego, że korzysta z tych samych metod, co Syria, Chiny czy Uzbekistan. Argumentują w nim, że skoro rozwiązania działają tam to zadziałają też w USA.

Pozostaje jeszcze regulacja technologiczna – stworzenie komputera, który nie będzie w stanie otwierać niechcianych przez producentów programów (np. do kopiowania muzyki). Tak jak mikser, który nie może wykonywać funkcji zmywarki (i na odwrót), mimo że oba mają taki sam silnik elektryczny. Ale komputerów nie buduje się aby uruchamiały jedną tylko aplikację. Buduje się je tak, aby uruchomiły dowolny program. Mogą one zarówno, trzymając się porównania, miksować i zmywać naczynia. Aby ograniczyć ich funkcjonalność stosuje się rootkity, specjalne programy ukryte przed użytkownikiem. Jest to nic innego jak rodzaj złośliwego oprogramowania.

Dlaczego inne branże miałyby mieć podobne problemy z komputerami, jakie ma branża rozrywkowa? – pyta się Dactorow i odpowiada: Świat, w którym żyjemy, jest zrobiony z komputerów.

Samochody, czy samoloty to dzisiaj zdolne do przemieszczania się komputery. Radio nie opiera się już na krysztale, ale na komputerze uruchamiającym odpowiednie programy. Nie ma zatem problemu by programowalne radio, służące do pilnowania dziecka w drugim pokoju, używać do kontroli lotów. Wystarczy wgrać odpowiednie oprogramowanie. Zbudowano już nawet pierwsze urządzenia sekwencjonowania genetycznego typu open-source.

Im większa powszechność komputerów ogólnego zastosowania, tym większe możliwości modyfikowania urządzeń przez użytkowników. To na pewno wywoła sprzeciw wielu branż. Dodajmy do tego władzę, która nigdy nie czuje się dobrze, nie ma poczucia kontroli.

Według Doctorowa walka o prawa autorskie zadecyduje o przyszłość wolności i otwartość internetu i komputerów. Nie jest wykluczone, że w przyszłości, sieć straci anonimowość, będziemy rozpoznawani przez sieciowe „dowody osobiste”. A możliwość uruchamiania programów będzie regulowana przez organy centralne

...i nikt nie będzie mógł uwierzyć, że kiedyś internet działał bez odgórnych regulacji…